Кроше со Десница/Desni kroše
Кроше со Десница
Беше доба злодоба.
Провеви беа, корона ера.
Се вакцинирав со кинеска вакцина зашто дружината овде беше убедена во кинеската супериорност.
Мантрашевски, другар ми, поради тоа, како срце антиваксерско, очекуваше да ме стрефи удар.
Ми се јави еден далечен дедо со безбедносно минато. Ме перцепираше како националистички радикал, бидејќи на некоја семејна теревенка заговарав прогласување на воена состојба, и тој школски ме погледна и рече: 'тоа што заговараш е чист милитаризам.'
Во меѓувреме доживеав разни еволуции и деволуции, зависи кој како гледа.
Во неговиот цитроен ми рече: сакам да те поврзам со еден човек со про-руски ставови. Како тоа да е препорака.
Во неговата тетратка, поради мојата наклонетост кон руската литература, од ракав ме прогласуваше за некаков пан-славист.
„Достоевски не бил за Путин. Особено Гогољ“, му одговарав и се смеев.
Но на сè му давав преголемо симболично значење.
Тие денови Мантрашевски ги врвеше вртејќи се околу разни иницијативи. Од нигде никаде ме обвини на Instagram дека во 2017 сум се залагал за промена на името. Рака на срце, на денот на Нивице спиев цел ден и кога се разбудив и видов дека се менува името, бев во блажен шок. Мантрашевски беше прописно шатиран и демантиран, но тој упорно продолжи: брат, да не вадам што ти се зборуваше за Грујеб, а што за Зајеб.
Подголтнав. ОК, не вади. Тогашната опозиција, таа 2021, беше лоша власт и сите разумни бегаа накај ќе стигнат. Точно е, си помислив, бев кивен на авторитарниот режим.
Бев поканет на средби со тогашниот лидер Заев кој мртов-ладен вадеше големи бели листови хартија и запишуваше. Го прашав: што запишуваш, човеку? Авто-биографија?
Ми одговори срцепарателно: „другарче, како да ќарам 500 000 гласа.“
Навистина имав средби тој период со многу политичари. За кои треба да напишам томови.
И од почеток не умеев да преговарам, нешто што школото требаше да ме научи. Наместо тоа, говорев нешто небитно. Сеедно.
Човекот не можеше да ме запознае, но „невладините Македонци околу Прчко“ го насочија да ми даде препорака да се вработам во Музејот на македонската борба. Или музејот на ВМРО, повторно ме следеа тажни фиксации.
„Не одбирам ништо што содржи зборот ВМРО, бидејќи тоа име е како да земеш име од надгробна плоча. Свето е, но неупотребливо.“
Тој упорно побуната против тогашната портокалова влада ја мешаше со желба за промена на името.
Седевме со дедото на булеварот кај коцката во Битола, покрај Драгор, возејќи до Сали мост и назад, и правеше да се сретнам со господинот Филип Паљачовски - Паљачо.
Си пуштивме рака кај новиот трговски центар горе кај грчкиот супермаркет Веро.
„Дали си за Фукујама или Хантингтон?“ му беше првата трик-реченица на овој весел арлекин.
Размислив и му реков: „за Жижек“.
„Ахх“, рече Паљачо, „вие неолибералите сте заебани.“
„Не сум неолиберал, се дружам со комунисти“, одговорив.
„Познат си по тоа дека различно кажуваш.“ Помислив дека претерано бегам од уточишта и политички етикети.
„Знаеш“, продолжи, „спремам политичка пресметка.“
Подоцна, кога ги склопував коцките, помислив дека оној Мантрашевски, невладиниот волонтер, всушност бил службашки гласник. Затоа ме обвини дека го сменав името.
Се обидов рационално да му објаснам дека сум невработен и скоро социјален случај — од каде влијание за таа работа?
Но ете, сега сум tet-a-tet со враќачот на името. Тој беше затекнат и изненаден од мојата анти-капиталистичка реторика и ме позиционираше за анационален.
„Ќе формирам движење.“
„Како ќе се вика?“ наивно прашав.
„Не знам, имаме млака левица, но може ни фали цврста десница.“
Леванка, десанка...
„Извини“, му одговорив, „јас сум левица, но националистичка.“
Тоа не може, вресна.
„Пиши ме како анти-елита“, рече.
„Ти, откако ги всели во гломазни станови како градежник, сега ќе ги рушиш?“
Не знам колку веродостојно го пренесувам дијалогот. Дедо ми стоеше на крајот од масата и немо зјапаше во далечина.
Паљачо којзнае како, би го реконструирал дијалогот.
Не го препознавав како идеолог.
Рече: Ударно ќе бидеме 10 души од разни градови и на него ќе му поднесуваме рапорт.
„Каде е хоризонтала?“ — полутивко прашав, но веќе почувствував дека употребуваме различен политички жаргон за нешто што тој помпезно го најави како Naaaazy.
Станав и ја напуштив масата.
Скоро не можам да се досетам на детали. Не можам и да сакам да го компромитирам човекот.
Тој си е осуден.
Енде.
*Prijevod:
Desni kroše
Bilo je to turobno, kobno vrijeme.
Vrijeme neizvjesnosti – doba korone.
Cijepio sam se kineskim cjepivom jer je krug mojih prijatelja ovdje bio uvjeren u kinesku nadmoć.
Zbog toga je Mantraševski – moj prijatelj – očekivao da ću ja, sa svojim antivakserskim srcem, doživjeti moždani udar.
Nazvao me daljnji, stariji rođak s iskustvom u sigurnosnim službama. Smatrao me nacionalističkim radikalom jer sam se na obiteljskom okupljanju zalagao za proglašenje ratnog stanja; uputio mi je strog, učiteljski pogled i rekao: „Ono za što se zalažeš čisti je militarizam.”
U međuvremenu sam prolazio kroz razne evolucije i involucije – ovisno o tome iz čije se perspektive gledalo.
Dok smo sjedili u njegovu Citroënu, rekao mi je: „Želim te spojiti s tipom koji ima proruske stavove” – kao da je to preporuka.
U svojoj bilježnici, primijetivši moju sklonost ruskoj književnosti, usput me svrstao u nekakve panslaviste.
„Dostojevski nije podržavao Putina. Gogolj zasigurno nije”, odgovarao bih uz smijeh.
No, svemu sam pridavao preveliku simboličku važnost.
Mantraševski se tih dana bavio raznim inicijativama. Iznenada me na Instagramu optužio da sam se još 2017. zalagao za promjenu imena. Istini za volju, na dan potpisivanja Prespanskog sporazuma (sporazuma iz Nivicija) prespavao sam cijeli dan; kad sam se probudio i vidio da se ime mijenja, bio sam u stanju blaženog šoka. Mantraševski me temeljito poklopio i pobio moje argumente, no ipak je ustrajao: „Brate, nemoj me tjerati da spominjem ono što se govorilo o 'Gruyebu' naspram 'Zayeba'.”
Teško sam progutao knedlu. U redu, nemoj to spominjati. Tadašnja oporba – još 2021. godine – bila je loša vlast, a svi razumni ljudi bježali su kamo god su mogli. Bila je to istina, pomislio sam; bio sam bijesan na autoritarni režim. Pozivali su me na sastanke s tadašnjim vođom Zaevom, koji bi hladnokrvno izvlačio velike listove bijelog papira i bilježio. Pitao sam ga: "Što to zapisuješ, čovječe? Autobiografiju?"
Dao mi je odgovor koji slama srce: "Prijatelju, smišljam kako ugrabiti 500.000 glasova."
Doista sam se u tom razdoblju sastajao s mnogim političarima – ljudima o kojima bih trebao napisati tomove knjiga.
A nisam znao pregovarati od samog početka – što je nešto čemu me škola trebala naučiti. Umjesto toga, govorio sam o nevažnim stvarima. Nije bilo važno.
Nije me osobno poznavao, ali su ga "nevladini Makedonci iz Prčkova kruga" naveli da me preporuči za posao u Muzeju makedonske borbe. Ili Muzeju VMRO-a – opet su me proganjale tužne opsesije.
"Neću odabrati ništa što sadrži riječ 'VMRO', jer to ime je kao skidanje imena s nadgrobnog spomenika. Sveto je, a ipak neupotrebljivo."
Stalno je brkao pobunu protiv tadašnje vladajuće "narančaste" vlasti sa željom za promjenom imena zemlje. Sjedio sam s tim starcem na bulevaru kod "Kocke" u Bitoli, tik uz rijeku Dragor – odvezli smo se do mosta Sali i natrag – kad je dogovorio moj susret s gospodinom Filipom Paljačovskim, zvanim Paljačo.
Rukovali smo se blizu novog trgovačkog centra, gore kod grčkog supermarketa Vero.
"Jesi li čovjek Fukuyame ili Huntingtona?" bilo je prvo trik-pitanje tog veselog harlekina.
Razmislio sam i rekao: "Ja sam čovjek Žižeka."
"Ah", rekao je Paljačo, "vi neoliberali ste prava posebna sorta."
"Nisam neoliberal; družim se s komunistima", odgovorio sam.
"Poznat si po tome da u različitim trenucima govoriš različite stvari." Palo mi je na pamet da sam možda previše želio izbjeći sigurna utočišta i političke etikete.
"Znaš", nastavio je, "pripremam se za politički obračun." Kasnije, dok sam slagao kockice, shvatio sam da je Mantraševski – onaj volonter iz nevladine organizacije – zapravo bio glasnik obavještajnih službi. Zato me i optužio da sam promijenio ime.
Pokušao sam racionalno objasniti da sam nezaposlen i da praktički živim od socijalne pomoći – pa odakle bi mi onda utjecaj za tako nešto?
Ali eto me, licem u lice s čovjekom koji je htio vratiti staro ime. Ostao je zatečen i iznenađen mojom antikapitalističkom retorikom te me svrstao u kategoriju ljudi bez nacionalnog identiteta.
"Osnivat ću pokret."
"Kako će se zvati?" naivno sam upitao.
"Ne znam; imamo mlaku ljevicu, ali možda nam nedostaje čvrsta desnica." Ljevičar, desničar...
"Oprosti", odgovorio sam, "ja sam ljevičar, ali nacionalistički orijentiran."
"To je nemoguće", povikao je.
"Smatraj me protivnikom elite", rekao je.
"Ti – nakon što si ih kao investitor smjestio u goleme stanove – sad ćeš ih rušiti?"
Ne znam koliko točno prepričavam taj razgovor. Moj je djed stajao na kraju stola i šutke gledao u daljinu.
Kakav bi klaun – tko zna kako – možda mogao rekonstruirati taj razgovor.
Nisam ga doživljavao kao ideologa.
Rekao je: "Bit će nas desetero – udarna grupa iz raznih gradova – koja će izravno njemu podnositi izvještaje."
"A gdje je horizontalna struktura?" tiho sam upitao, iako sam već naslućivao da koristimo različit politički žargon za nešto što je on pompozno najavio kao Naaaazy.
Ustao sam i udaljio se od stola.
Jedva se sjećam detalja. A ne želim ni kompromitirati tog čovjeka.
On je već osuđen.
Kraj.
*objavljeno u makedonskom književnom časopisu
Biography: Alex Bukarski (born 1984 in Bitola, N. Macedonia) is a leading figure of Macedonian cyber-literature and experimental prose. He graduated in General and Comparative Literature at the Faculty of Philology, Ss. Cyril and Methodius University in Skopje.
Bukarski’s writing blends intimate, autobiographical material with sharp social and political critique, often through fragmentary, ironic, and provocative forms.
His work explores themes such as identity, loneliness, freedom, and the tension between province and capital, while resisting fixed ideological labels. Some of his texts have been translated into Croatian and Bulgarian. He lives and works in Skopje.
Publications and Works:
- "People Whose Parachute Doesn’t Open" ("Луѓе на кои не им се отвора падобранот"), short story collection, Templum, 2006 — winner of the “Novite!” award for best debut prose work.
- "Anti-Anarchist Manifesto" ("Антианархистички манифест"), 2026 — thirteen fragmentary, autobiographical and allegorical texts mapping personal and social contradictions in contemporary Macedonia.
- Numerous short stories, columns and essays published in Macedonian media and literary portals, including "Vreme", "Dnevnik", "Okno", and "Reper".
- Active as a blogger and digital writer; his first book was released online under a Creative Commons license, positioning him as a pioneer of digital/cyber-literature in Macedonia.
Image: Unsplash, downloaded (https://unsplash.com/photos/a-man-standing-in-a-dark-room-next-to-a-wall-MMTlStX3cK8) 18. 9. 2026.
Komentari